Filiz Ekme (Donatı Ekimi) Nedir?
Filiz ekme, sertleşmiş mevcut betona elmas karot ucuyla delik açılıp, delik temizlendikten sonra ETA onaylı epoksi bazlı reçine enjekte edilerek nervürlü inşaat demirinin (donatının) ekildiği yapısal güçlendirme yöntemidir. Amaç; yeni dökülecek beton ile mevcut yapı arasında, sanki tek seferde dökülmüş gibi davranan monolitik bir bağ kurmaktır. Ekilen filiz, çekme ve kesme kuvvetlerini reçine-beton ara yüzeyi ve donatının nervürleri üzerinden mevcut betona aktarır. Bu yüzden işlem, gelişigüzel bir "demir yapıştırma" değil, statik hesaba dayalı bir donatı sürekliliği çözümüdür.
Doğru uygulanmış donatı ekimi, TBDY 2018 ve TS 500 mantığındaki kenetlenme prensibini sonradan monte edilen (post-installed) donatı için sağlar. Kritik olan; delik çapı, delik derinliği, tozdan tam arındırma ve reçinenin kürlenme süresidir.
Uygulama Adımları: Karot, Temizlik, Enjeksiyon, Ekim
Filiz ekme kalitesi büyük ölçüde saha disiplinine bağlıdır. Standart iş akışı şu adımlardan oluşur:
- Delik açma: Donatı çapına uygun çapta ve statik projede belirtilen derinlikte, elmas karot veya tozsuz matkapla delik açılır. Delerken mevcut donatının kesilmemesi için tarama yapılır.
- Temizlik: Deliğin içi basınçlı hava ve tel fırça ile en az iki-üç kez tozdan arındırılır. Delik dibinde kalan mikron toz, reçine-beton yapışmasını en çok zayıflatan hatadır.
- Enjeksiyon: Statik mikser ucuyla reçine, delik dibinden başlanarak hava boşluğu bırakmadan doldurulur (dipten yüzeye doğru).
- Ekim: Nervürlü donatı çevirerek yerleştirilir, reçine fazlası taşar; kür süresi boyunca oynatılmaz.
Bu adımların her biri ürün teknik föyündeki delik derinliği, temizlik sayısı ve jel/kür süresine göre yapılmalıdır.
ETA Onaylı Reçine ve Kenetlenme (Embedment) Boyu
Donatı ekiminde kullanılan reçine, yalnızca yapıştırıcı değil; yük aktaran ara yüzeydir. Bu nedenle post-installed donatı için Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) belgesi taşıyan enjeksiyon reçineleri tercih edilir. Sahada yaygın kullanılan örnekler Hilti HIT-RE 500, Hilti HIT-HY 200 ve Fischer FIS EM gibi ETA onaylı sistemlerdir. Bu ürünler yüksek sıcaklık, nem ve uzun süreli yük altında performansı belgelenmiş epoksi ya da hibrit reçinelerdir.
Filiz ekmede en çok yanlış bilinen konu embedment / kenetlenme boyudur. Bu boy asla sabit "10 kat çap" gibi ezberle belirlenmez; donatı çapına, beton sınıfına, uygulanacak çekme kuvvetine ve reçinenin bağ dayanımına göre statik proje müellifi tarafından hesaplanır. Yetersiz ankraj boyu, betonu koni şeklinde koparabilir veya sıyrılma (pull-out) göçmesine yol açar. Bu yüzden derinlik, sahada göz kararı değil hesap sonucudur.
Kür Süresi ve Çekme Testi ile Doğrulama
Reçinenin tam dayanıma ulaşması için üreticinin belirttiği kür süresine uyulması şarttır. Kür süresi ortam sıcaklığına bağlıdır: hava soğuksa kürlenme uzar, sıcaksa jel süresi kısalır. Kür tamamlanmadan filizlere yük verilmesi bağın kalıcı zayıflamasına neden olur.
- Çekme (pull-off) testi: Uygulama kalitesi, seçilen filizlere hidrolik cihazla proje yükü uygulanarak sahada doğrulanabilir.
- Kabul kriteri: Filiz, hedef yükte sıyrılmadan ve beton koni kopmadan yükü taşıyabilmelidir.
Bu doğrulama, özellikle taşıyıcı sistemi ilgilendiren güçlendirmelerde kalitenin kanıtıdır.
Filiz Ekme ile Kimyasal Ankraj Arasındaki Fark
Bu iki işlem sık karıştırılır ama amaçları farklıdır. Filiz ekme (donatı ekimi), nervürlü inşaat demirini betona ekerek yeni betonla monolitik süreklilik kurar; sonrasına genellikle beton dökülür ve donatı yapının bir parçası olur. Kimyasal ankraj ise dişli saplama, çubuk ya da somunla bir ekipmanı, makineyi veya çelik elemanı mevcut betona bağlamak için kullanılır; genelde üzerine beton dökülmez.
- Filiz ekme: Nervürlü donatı, kenetlenme boyu esaslı, kat ilavesi ve perde-kolon birleştirme gibi yapısal süreklilik işleri.
- Kimyasal ankraj: Dişli çubuk/saplama, sabitleme ve montaj amaçlı bağlantılar.
Eskişehir merkez ve Türkiye genelinde kat ilavesi, mevcut perdeye yeni perde ekleme, kolon-kiriş birleşimi, temel, havuz ve istinat duvarı güçlendirmelerinde filiz ekme; ETA onaylı reçine, hesaplı kenetlenme boyu ve çekme testiyle güvenle uygulanır.