Çekme (Pull-Out) Testi Nedir?
Filiz ekme (donatı ekimi) ve kimyasal ankraj uygulamalarında, ekilen çubuğun betona gerçekten hedeflenen kapasiteyle bağlandığını gözle görmek mümkün değildir. Delik içine enjekte edilen epoksi veya hibrit reçinenin kürü, deliğin temizliği ve ankraj derinliği doğru olsa bile, sonucun sahada kanıtlanması gerekir. İşte çekme (pull-out) testi tam olarak bunu yapar: yerine ekilmiş donatı veya ankraj çubuğuna eksenel bir çekme kuvveti uygulayarak, bağlantının belirlenen yük seviyesini sıyrılma, kayma veya kopma olmadan taşıyıp taşımadığını yerinde ölçen bir kabul deneyidir.
Test, kalibrasyonlu bir hidrolik kriko (çekme cihazı), reaksiyon köprüsü ve manometre/yük hücresi ile yürütülür. Çubuğa kademeli olarak yük bindirilir, uygulanan kuvvet ve gerekirse yer değiştirme kaydedilir. Amaç çubuğu koparmak değil, önceden belirlenmiş bir ispat yükünü (proof load) güvenle taşıdığını doğrulamaktır.
Neden Gerekli?
Donatı ekimi, mevcut betona sonradan yapılan bir müdahaledir ve performansı büyük ölçüde işçilik kalitesine bağlıdır. TBDY 2018 kapsamındaki güçlendirme projelerinde, yeni perde/kolon/kirişlerin mevcut yapıya ekilen filizlerle aktarımı kritik öneme sahiptir. Aşağıdaki kalemler ancak yerinde deneyle güvence altına alınabilir:
- Reçinenin doğru karışım ve enjeksiyonla, boşluksuz şekilde deliği doldurması
- Deliğin toz, su ve gevşek malzemeden arındırılmış olması
- Ankraj derinliğinin (gömme boyu) projeye uygun olması
- Kürün, üretici teknik föyündeki süre ve sıcaklık koşullarında tamamlanmış olması
Bir proje çekme testi zorunlu tutuyorsa, bu deney uygulamanın teslim edilebilirliğinin kanıtı hâline gelir. Test raporu, hem yükleniciyi hem de projeciyi koruyan bir belgedir.
Test Metodu ve Referanslar
Yapıştırma esaslı (bonded) ankraj ve ekilmiş donatıların yerinde çekme deneyleri için yaygın referans, betona monte edilmiş ankrajların test yöntemlerini tanımlayan uluslararası standartlar ve üretici teknik değerlendirme (ETA - European Technical Assessment) belgeleridir. Hilti ve Fischer gibi üreticiler, ürünlerinin ETA onaylarında karakteristik dayanım ve tavsiye edilen saha test prosedürlerini yayımlar; saha uygulaması bu föylerle tutarlı olmalıdır.
Uygulama Adımları
- Numune seçimi: Genellikle rastgele ve/veya kritik bölgelerden belirli bir oranda çubuk seçilir; oran ve konumlar test planında tanımlanır.
- Reaksiyon düzeneği: Kriko, ankraj çevresindeki betona yük aktarmayacak açıklıkta bir köprüye oturtulur; böylece koni kırılması engellenmeden ölçüm yapılır (test amacına göre düzenek seçilir).
- Yükleme: Yük kademeli artırılır ve hedef ispat yüküne ulaşılır; bu seviyede belirli bir süre bekletilebilir.
- Gözlem: Kayma, sıyrılma, çatlak veya yer değiştirme izlenir ve kaydedilir.
Kabul Kriteri
Kabul kriteri projeye özel olarak, statik proje ve üretici verileri esas alınarak belirlenir; tek bir evrensel sayı yoktur. Genel prensip şudur: çubuk, tanımlanan ispat yükünü gözle görülür kayma (örneğin sınır yer değiştirme) veya sıyrılma olmadan taşımalıdır. Değerlendirmede şu unsurlar dikkate alınır:
- Hedef ispat yükü, karakteristik dayanımdan güvenlik katsayıları düşülerek türetilen tasarım değerine dayanır.
- Test sırasında ankrajın akması, ani yük düşüşü veya reçine-beton ara yüzünde kayma gözlenmemelidir.
- Bir numune başarısız olursa, test planı genellikle numune sayısını artırmayı ve başarısızlık kök nedenini araştırmayı öngörür.
Kriterler TS 500 (betonarme tasarım), TBDY 2018 (deprem yönetmeliği güçlendirme hükümleri) ve ilgili ürünün ETA belgesiyle uyumlu şekilde statik proje müellifince onaylanmalıdır. Uydurma bir "geçer/kalır" sınırı kullanmak yerine daima proje şartnamesi esas alınır.
Test, Delik Temizliği ve Kür Kalitesini Nasıl Belgeler?
Çekme testinin asıl değeri, gözle denetlenemeyen üç kalite kalemini dolaylı ama güçlü biçimde kanıtlamasıdır:
Delik Temizliği
Yetersiz temizlenmiş bir delikte toz, reçine-beton bağını zayıflatır ve düşük yükte sıyrılmaya yol açar. Çubuk ispat yükünü taşıyorsa, deliğin fırçalama ve basınçlı hava/su ile üretici föyüne uygun temizlendiği pratikte doğrulanmış olur.
Kür Kalitesi
Reçine tam kürünü tamamlamadan test edilirse bağ kapasitesi düşük çıkar. Testin, üreticinin öngördüğü kür süresi dolduktan sonra yapılması ve başarılı geçmesi, kürün ortam sıcaklığına uygun tamamlandığını gösterir.
Belgeleme
Test raporu; tarih, ürün ve parti bilgisi, delik çapı/derinliği, uygulanan yük, sonuç ve fotoğrafları içerir. Bu rapor, filiz ekme işinin sadece yapıldığını değil, standartlara uygun ve taşıyıcı biçimde yapıldığını belgeleyen kalıcı bir kanıttır.
Sonuç
Çekme (pull-out) testi, donatı ekimi ve yapısal güçlendirmede işçilik kalitesini sahada kanıtlayan vazgeçilmez bir kabul deneyidir. Doğru planlanmış bir test, hem delik hazırlığını hem kür kalitesini belgeler; projeyi, yükleniciyi ve yapı güvenliğini birlikte korur. Kriterlerin daima statik proje, TS 500, TBDY 2018 ve ürün ETA belgesine göre belirlenmesi esastır.