Filiz Ekme Fiyatını Belirleyen Ana Faktörler
Filiz ekme (donatı ekimi), mevcut betonarme bir elemana açılan deliğe kimyasal reçine enjekte edilerek yeni donatının aderansla bağlanması işlemidir. Kolon-perde eklemeleri, temel genişletmeleri, döşeme ilaveleri ve yapısal güçlendirme projelerinde sıkça uygulanır. Uygulama sahibinin en çok merak ettiği konu fiyatlandırmadır; ancak filiz ekme için tek bir sabit birim fiyat söylemek mühendislik açısından doğru değildir. Fiyat, her projenin kendi teknik parametrelerine göre şekillenir. Aşağıda bu parametreleri ve neden sabit bir rakam verilemeyeceğini açıklıyoruz.
Çap, Gömme Derinliği ve Adet
Maliyeti belirleyen en temel üç değişken; ekilecek donatının çapı, deliğin gömme derinliği (ankraj boyu) ve toplam filiz adedidir. Bu üçü doğrudan hem işçilik hem malzeme tüketimini etkiler.
- Çap: Ø12 bir donatı ile Ø25 bir donatının deliği farklı çaptadır. Delik çapı büyüdükçe delme süresi, matkap/karot ucu aşınması ve boşluğu dolduracak reçine hacmi artar.
- Gömme derinliği: Ankraj boyu genellikle donatı çapının belirli bir katı olarak projede tanımlanır. TS 500 ve TBDY 2018 kapsamında yapılan tasarımda, gerekli aderans boyu ne kadar uzunsa delik o kadar derin açılır ve o kadar çok reçine harcanır.
- Adet: On filizlik bir iş ile beş yüz filizlik bir işin birim maliyeti aynı değildir. Adet arttıkça ölçek ekonomisi devreye girer, ancak kurulum ve hazırlık maliyetleri de dağılır.
Delik hacmi çap ve derinliğin karesiyle/çarpımıyla büyüdüğü için, küçük görünen bir çap artışı reçine tüketimini belirgin biçimde yükseltebilir.
Seçilen Reçine (Epoksi/Kimyasal Ankraj) Tipi
Kullanılan enjeksiyon harcının cinsi maliyeti önemli ölçüde değiştirir. Piyasada esas olarak epoksi esaslı, vinilester ve hibrit reçineler bulunur. Yapısal donatı ekiminde, yüksek aderans ve süneklik gereksinimi nedeniyle çoğunlukla epoksi esaslı sistemler tercih edilir.
ETA Onayı ve Performans Kategorisi
Doğru seçilmiş bir reçinenin, kullanım amacına uygun bir ETA (European Technical Assessment) belgesine sahip olması beklenir. Örneğin Hilti HIT-RE 500 V4 ve Fischer FIS EM Plus gibi epoksi harçlar, çatlamış ve çatlamamış betonda, sismik yükleme için C1 ve C2 performans kategorilerinde onaylıdır. Deprem bölgesindeki güçlendirme işlerinde bu sismik onay çoğu zaman zorunlu bir gerekliliktir ve daha yüksek performanslı ürün, birim maliyeti yükseltir.
Tasarım Yöntemi
Ekilen donatı bağlantısının hesabı; ankraj davranışı için EN 1992-4 (ve TR069) ilkeleriyle, aderans-boyu esaslı donatı ekimi için ise ilgili betonarme kurallarıyla (TS 500 / TBDY 2018) yürütülür. Hangi yöntemin ve hangi ürünün gerektiği, elemanın maruz kaldığı yüke ve beton sınıfına bağlıdır. Bu da malzeme kalemini projeden projeye değiştirir.
Saha Erişimi ve Uygulama Koşulları
Aynı çap ve adetteki iki iş, sadece saha koşulları yüzünden çok farklı maliyetlere sahip olabilir. Fiyatı etkileyen saha faktörleri şunlardır:
- Erişilebilirlik: Zemin katta rahat çalışılan bir alan ile iskele, sepet veya dar hacim gerektiren tavan/yüksek kot uygulaması aynı değildir.
- Delme yönü: Yatay, düşey aşağı veya baş üstü (yukarı yönlü) delme, temizlik ve enjeksiyon zorluğunu değiştirir.
- Beton durumu: Donatı yoğunluğu, mevcut betonun sertliği, ıslak veya nemli delik koşulları uygulama süresini uzatır. Bazı epoksi sistemler ıslak/su dolu deliklerde de onaylıdır, ancak koşul zorlaştıkça işçilik artar.
- Delik temizliği: Aderans, delik iç yüzeyinin fırça ve basınçlı hava ile üretici prosedürüne göre temizlenmesine bağlıdır. Bu adım atlanamaz ve işçilik kalemine dahildir.
Çekme Testi (Pull-Out) Gereksinimi
Kalite kontrol için uygulanan filizlerin belirli bir oranında çekme (pull-out) testi istenebilir. Test, hidrolik kriko ile donatıya kademeli eksenel çekme kuvveti uygulanarak, projede tanımlı yük altında sıyrılma/kayma olup olmadığının kontrolüdür.
- Test edilecek filiz oranı ve hedef yük, proje teknik şartnamesi veya TBDY 2018 gibi ilgili mevzuata göre belirlenir.
- Test ekipmanı, kalibrasyon ve raporlama ayrı bir kalem olduğundan, çekme testi talep edilen işlerde toplam maliyet artar.
Neden Sabit Bir Fiyat Yok?
Yukarıdaki faktörlerin her biri projeye özeldir. Çap, gömme derinliği, adet, reçine tipi, sismik onay gereksinimi, saha erişimi ve test kapsamı bir araya geldiğinde ortaya her seferinde farklı bir denklem çıkar. Bu nedenle internette görülen genel birim rakamları yanıltıcıdır; gerçekçi bir fiyat ancak projenin donatı listesi, uygulama detayı ve şartnamesi incelendikten sonra çıkarılabilir. Sağlıklı bir teklif için elinizde bulunan statik proje, donatı adetleri ve çaplarıyla birlikte saha koşullarını paylaşmanız, hem doğru ürün seçimi hem de doğru fiyatlandırma için en güvenilir yoldur.